Dagblad de Limburger, 6 augustus 2009
++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
Toen ik halverwege de jaren tachtig een half jaar door Zuid-Amerika zwierf, had ik mijn bezorgde moeder in Noord-Limburg moeten beloven elke eerste zondag van de maand te bellen. Email en mobiele telefonie waren nog niet ingeburgerd. Een gesprek vanuit het Amazonegebied ging al snel ten koste van mijn dagbudget.
Als ik tegenwoordig probeer mijn kinderen de romantiek van die tijd uit te leggen, halen ze hun schouders op. Zonder ipod, mobieltje, psp en notebook de wereld rond: pap, doe effe normaal! En terwijl ik zo normaal mogelijk doe, probeer ik me voor te stellen waar de romantiek van toen eigenlijk uit bestond.
Het fenomeen ‘ontdekkingsreis’ of ‘expeditie’ is wel gedefinieerd als een reis waarbij de heenweg fundamenteel ánders is dan de terugweg. De heenweg is er een van ontberingen, van ontmoetingen met nieuwe culturen, van onzekerheid, van een wereld waarvan je nog niet helemaal zeker weet of hij niet toch plat is. En dus met het nooit helemaal uitgesloten risico dat je er ergens voorbij een onbekende horizon vanaf valt. De terugreis vervolgens staat in het teken van opgelucht ademhalen, van de verhalen over de nieuwe wereld die je straks zult vertellen, van het avontuur, en misschien ook wel van wat het met jou heeft gedaan. Een beetje avontuur speelt zich niet alleen in de buitenwereld af, maar doet ook iets met de binnenwereld.
In onze tijd van beleveniseconomie heeft het toerisme dat goed begrepen. Men biedt niet alleen bestemmingen aan, maar ook ervaringen. Naar verluidt verzekeren sommige Arabieren die ons land bezoeken zich tegen het uitblijven van Hollandse regen. Geen nattigheid: geld terug! En zo zijn er wellicht ook toeristen die een verzekering afsluiten tegen te weinig sneeuw in de Alpen, tegen te lage golven bij een surfvakantie op Hawaii, en tegen het niet-tegen-het-lijf-lopen van een vakantieliefde aan een Costa. Want dit is de mens in de eenentwintigste eeuw: hij zoekt opwinding, maar de diepste wortel van al die opwinding – namelijk het risico van het uitblijven van de ervaring – gaat hij op al zijn wereldomzwervingen zoveel mogelijk uit de weg.
Maar stel je voor dat Columbus zich had kunnen verzekeren tegen het níet ontdekken van iets nieuws. Stel je voor dat Amundsen bij zijn expeditie naar de Zuidpool zeker wist dat zijn rivaal Scott het net niet zou halen. Of dat het een uitgemaakte zaak was dat de eerste reis naar de maan van een leien dakje zou gaan.
Het fascinerende van veel van die spannende ondernemingen is dat ze er uiteindelijk op gericht zijn de toekomstige spanningen weg te nemen – of tot een acceptabel peil te beperken. Zo is het met de ontdekking van alles. Ontdekken betekent dat je niet zeker weet wat je tegen zult komen (de astronauten van de eerste maanreizen moesten na terugkeer op aarde in quarantaine, uit vrees voor eventuele buitenaardse bacteriën). Opdat je daarna aan de volgers kunt vertellen wat ze kunnen verwachten. De eersten zijn de avonturiers. Pas veel later komen de toeristen. Die niet zelden lézen over de pioniers. Of de plekken bezoeken waar de bekende voorgangers voor het eerst voet aan wal zetten, een ontdekking deden, of het leven lieten (op het Filipijnse eiland Cebu bijvoorbeeld werd de leider van de eerste reis om de wereld, Ferdinand Magalhães, in 1521 gedood door de lokale koning Lapu-Lapu).
Stel je voor dat de overlevenden van die eerste reis een mobieltje bij zich hadden gehad, of het thuisfront in Europa meteen konden berichten over het noodlottige einde van hun reisleider. Of dat indertijd live op internet te volgen was geweest dat Columbus niet van de platte wereld afviel, maar in het zogenaamde West-Indië voor het eerst aan land ging.
Pap, doe effe normaal!
Toch is het interessant te beseffen dat avontuur te maken kan hebben met de tijd die verstrijkt tussen de ervaring en het moment waarop je erover aan anderen kunt vertellen. Het slechts één keer per maand bellen met mijn moeder maakte die reis door Zuid-Amerika in de jaren tachtig extra spannend. Dus wie een bijzondere vakantie wil, laat zijn mobieltje thuis. Maar dan: hoe serieus zouden we een moderne Columbus nemen die wél de beschikking had over internet, maar er bewust geen gebruik van zou maken?
Govert Derix